سرویس خبری ایران من: در دوران پرتلاطم منطقه خاورمیانه، شخصیتهایی چون دکتر علی لاریجانی همواره در کانون توجه قرار دارند. این مصاحبه اختصاصی که در بیروت انجام شده، نگاهی عمیق به مواضع و سیاستهای ایران در قبال تحولات منطقهای ارائه میدهد. لاریجانی در جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدگاههای جمهوری اسلامی را درباره روابط با کشورهای عربی، مقاومت، و چالشهای امنیتی منطقه تشریح میکند.
در جمهوری اسلامی ایران، ساختار حکمرانی بر دو پایه اصلی استوار است: «ثوابت» و «متغیرات».
ثوابت، شامل اصول و راهبردهای کلان نظام است و متغیرات به سیاستها و چهرههای اجرایی بازمیگردد. انقلاب اسلامی بر بنیان اصول اعتقادی، شرعی، فکری، قانون اساسی و همچنین مؤلفههای فرهنگی، ملی و هویتی کشور شکل گرفته است. این ثوابت در ساختار نهادهای رسمی بهعنوان چارچوبهای کلی و در انتخابات بهعنوان سازوکار اعمال حاکمیت، حضوری پایدار دارند. در مقابل، برنامهها، مسئولان، منتخبین و منصوبان، در چارچوب متغیرات تعریف میشوند.
در این میان، نامی وجود دارد که در تمام دورهها و با وجود تحولات سیاسی و جابهجایی مسئولان، همواره برجسته مانده است. حتی اگر از رقابتهای ریاستجمهوری کنار گذاشته شود، از وزارت برکنار گردد، شخص دیگری جای او را در ریاست قوه مقننه بگیرد یا گروهی در نهادی تصمیمگیر علیه او موضع بگیرد، باز هم نامش بدون تردید در ذهنها باقی میماند: دکتر علی لاریجانی. او در تمام این سالها، چه در بطن حاکمیت و چه در جایگاههای اثرگذاری، یکی از چهرههای ثابت و تأثیرگذار بوده است؛ حتی زمانی که بر اساس الزامات متغیرات سیاسی، جایگاهش تغییر کرده است.
اکنون لاریجانی با قدرت به عرصه بازگشته است؛ اینبار در جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی، بالاترین مرجع تصمیمگیری دفاعی و راهبردی کشور، و بهعنوان نماینده ویژه رهبر انقلاب و جمهوری اسلامی، آیتالله سید علی خامنهای. او با نقشآفرینی مؤثر در جنگ اخیر علیه ایران، تواناییاش در بیان مواضع رسمی در داخل و خارج کشور، و شایستگیاش در نمایندگی رهبر انقلاب در برهههای حساس، جایگاه خود را بیش از پیش تثبیت کرده است.
پس از سفر به مسکو و دیدار با ولادیمیر پوتین بهعنوان فرستاده ویژه رهبر انقلاب، لاریجانی اکنون در بیروت حضور دارد؛ سفری که از بغداد آغاز شده و نخستین دورۀ سفرهای عربی او از زمان تصدی مسئولیت مستقیم امنیت ملی، چه در حوزه برنامهریزی و چه مدیریت، محسوب میشود. این احتمال وجود دارد که گفتوگوی پیشِرو نخستین مصاحبه او پس از انتصاب به این سمت باشد. در حالی که قرار بود این گفتوگو در تهران انجام شود، برنامهها تغییر کرد و دیدار در بیروت شکل گرفت؛ گفتوگویی با فضای متفاوت، محورهای جدید و شرایط ویژه.
در آغاز این مصاحبه اختصاصی، از دکتر لاریجانی برای اختصاص وقت، آنهم در میان برنامههای فشرده خود در بیروت، قدردانی میکنم.
سؤال نخست این است سفر عربی شما در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی، با واکنش محسوس و همراه با تحفظ ایالات متحده روبهرو شد. بلافاصله پس از سفر شما به بغداد، واشنگتن نارضایتی و انتقاد خود را اعلام کرد. در مقابل، عراق پاسخی روشن داد و تأکید کرد: «ما کشوری مستقل هستیم و توافق صورتگرفته، توافقی امنیتی است.» ارزیابی شما از این انتقاد آمریکا و واکنش دفاعی عراق چیست؟
بسم الله الرحمن الرحیم. ما هم با عراق و هم با لبنان روابط بسیار برادرانه و دوستانه داریم و این سابقه تاریخی کهنی دارد. طبعاً در مسائل مختلف هم رایزنی میکنیم و گفتوگو داریم. در عراق لازم بود هم در مورد مسائل منطقهای بحث کنیم و هم یک تفاهمنامه امنیتی را امضا کنیم. نقطه کانونی این تفاهمنامه این بود که دو کشور تصمیم دارند برای ایجاد امنیت پایدار تلاش کنند. این نگاه کلی جمهوری اسلامی به همکاریهای منطقهای است. در لبنان هم به دلیل ارتباطات گذشته و مسائل جاری، لازم بود گفتوگوهایی داشته باشیم و توضیحاتی ارائه دهیم.
با احترام به همه، شاید ایالات متحده آمریکا ضرورتی نبیند مخالفت یا انتقاد خود را از سفر شما ابراز کند، چرا که بسیاری این کار را انجام میدهند. با این حال، نکته مهم دیدارهای شما با سه مقام ارشد کشور، یعنی رئیسجمهوری، رئیس پارلمان و نخستوزیر است. لطفاً خلاصه گفتوگوهای خود در بیروت را بیان کنید؛ بهویژه آنکه این دیدارها با مقاماتی انجام شده که نسبت به موضوع مقاومت موضعگیری مشخص دارند.
این موضوع به نظر آمریکاییها برمیگردد که در حوزه ایجاد امنیت، همانطور که آقای ترامپ گفتند، میخواهند صلح را از راه قدرت ایجاد کنند. معنای این حرف این است که یا کشورها باید تسلیم شوند یا با آنها بجنگند. اما نظر ما کاملاً متفاوت است. ما معتقدیم در منطقه باید امنیتی ایجاد شود که همه کشورها مستقل و قوی باشند، نه اینکه تسلیم کشوری دیگر شوند. این دو نگاه متضادند، پس تعجبی ندارد که آنها عصبانی باشند.
در مذاکراتی که با رئیسجمهور، آقای نبیه بری و برخی رجال سیاسی لبنان از طوایف مختلف داشتیم، موضع جمهوری اسلامی را شفاف بیان کردیم: لبنان را برادر و دوست خود میدانیم، سابقه طولانی در این رابطه داریم و در همه شرایط کنار ملت لبنان هستیم. ما همیشه از مقاومت دفاع کردهایم، چون آن را سرمایه ملی کشورها میدانیم. البته در لبنان دیدگاههای مختلفی وجود دارد، اما بر اساس آموزههای الهی، کسانی که اهل مجاهدت هستند جایگاهی برتر دارند. ما در امور داخلی کشورها دخالت نمیکنیم، چون هم مقاومت بلوغ کافی دارد و هم دوستان ما در کشورهای مختلف خودشان با دشمنانشان مواجه میشوند و تصمیم میگیرند. اگر نظری از ما بخواهند میدهیم، ولی دخالت نمیکنیم.
دکتر لاریجانی، در لبنان مراکز قدرت متعدد و بیش از یک رئیس وجود دارد و حتی میتوان گفت جامعه واحدی هم وجود ندارد. مسئله صرفاً یک اختلاف ساده نیست، بلکه کشور در میانه یک نبرد سیاسی قرار دارد. موضع ایران در قبال مقاومت، بهخصوص با توجه به شکافهای مذهبی موجود، چیست؟
نباید مسأله مقاومت را به شیعه و سنی تقسیم کنیم. مقاومت هم در میان اهل سنت هست و هم در میان شیعه. ما هم از نیروهای مقاومت سنی حمایت میکنیم و هم از حزبالله بهعنوان مقاومت شیعی. بنابراین موضع ایران طایفی نیست. اگر کسی شبهه ایجاد میکند، مشکل از خودش است، رفتار ایران نیاز به توضیح ندارد.
نکته دوم این است که موضع ما در حمایت از مقاومت تغییر نمیکند. مقاومت را سرمایه جهان اسلام میدانیم و از آن در هر کشوری که اصالت و فعالیت درست دارد حمایت میکنیم. اما این حمایت بستر دخالت نیست، چون معتقدیم نیروهای مقاومت بلوغ فکری دارند و باید خودشان تصمیم بگیرند. ما هیچوقت به مقاومت دستور ندادهایم چه بکند، برخلاف آمریکاییها. رفتار ما برادرانه است، چون اگر با دستور کار کنند رشد نمیکنند. امروز در حماس، جهاد اسلامی و حزبالله نیروهای آگاه و تحلیلگر وجود دارد که نیاز به دخالت ما ندارند.
در لبنان، شماری از جریانها و شخصیتهای مسیحی نیز از گزینه مقاومت حمایت میکنند و این حمایت محدود به مسلمانان شیعه و سنی نیست. رئیس نبیه بری نیز سالهاست از دوستان شما به شمار میرود. شما حدود یک سال پس از جنگ اسرائیل علیه لبنان با او دیدار کردید. امروز نبیه بری را چگونه ارزیابی میکنید؟
آقای نبیه بری از رجال سیاسی معتبر لبنان و حتی جهان عرب است. تجربه سیاسی بالایی دارد و به رموز کشور آشناست. در موضع مقاومت هم از عناصر مهم است. امروز نظرات ایشان را شنیدیم و او را مسلط و راهگشا دیدیم. درباره مسائل جهان اسلام و منطقه با هم مشورت کردیم، پیشنهاداتی هم داشتند. ایشان مرد دورانهای سخت است و ایدههای خوبی برای حل مسائل دارد.
آیا در دیدار با رئیسجمهوری و نخستوزیر لبنان، موضوع سلاح مقاومت را نیز مطرح کردید؟
بله، ما مواضع خودمان را شفاف گفتیم تا بدانند ایران چه نظری در مورد مقاومت دارد و اینکه دخالتی در امور داخلی کشورها نمیکند. شفافگویی باعث رفع سوءتفاهمها میشود، چون سیاست پر از کسانی است که پشتپرده شبهه ایجاد میکنند. هر کشوری مسئولان خود را بر اساس صلاحیت انتخاب میکند و این تنوع آرا طبیعی است. دیپلماسی یعنی گفتوگو با سلایق مختلف، همانطور که بزرگان ما یک قرن پیش میگفتند.
نخستین سفر شما در جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی، به دو کشور عربی عراق و لبنان اختصاص یافت و نه کشورهای دیگر منطقه. علت این انتخاب چه بود؟
عراق و لبنان دوستان دیرینه ما هستند و سالهاست همکاری داریم. به سوریه در این سفر نرفتیم چون الان روابطمان در سطح خوبی است و نیاز به حضور فوری نبود. اولویت این سفر با کشورهایی بود که هماهنگی منطقهای بیشتری با ما دارند.
شما آخرین مهمان خارجی بودید که چند سال پیش در دمشق با رئیسجمهوری سوریه، بشار اسد، دیدار کردید. در آن زمان آیا انتظار داشتید او همچنان در قدرت بماند؟
شرایط سوریه آن زمان متفاوت بود. حتی مخالفان هم شاید اینگونه تصور نمیکردند. سفر من به دعوت آقای بشار اسد و برای شنیدن نظراتش بود. سرعت تحولات در دو سال اخیر بسیار زیاد بوده و این ویژگی این دوره است. بسیاری از سیاستمداران هم این سرعت را پیشبینی نمیکردند.
آیا امکان عادیسازی روابط با سوریه کنونی وجود دارد؟
امکانش وجود دارد، بستگی به رفتار دولت فعلی سوریه دارد. الان اوضاع به شکلی نیست که ما تمایل داشته باشیم، چون دخالت اسرائیل زیاد است. شاید در آینده شرایط تغییر کند.
گزارشهایی از تماسهای گسترده میان شما و مصر منتشر شده است. آیا این گزارشها صحت دارد؟
مصر کشور مهمی است و ما دشمنی با هم نداریم. گفتگوهایی آغاز شده و مفید است، ولی نهایتاً به رفتار آمریکاییها هم بستگی دارد.
آیا قصد دارید در آینده نزدیک به قاهره سفر کنید؟
فعلاً برنامهای ندارم، ولی در آینده ممکن است.
پس از حمله گسترده اسرائیل به ایران، آیا خود را پیروز این رویارویی میدانید؟
بله، این شکست راهبردی و تاکتیکی برای اسرائیل بود. آنها به اهدافشان نرسیدند، حتی در داخل ایران اپوزیسیون هم در کنار مردم و حاکمیت ایستاد. کشورهای اسلامی از ما حمایت کردند. خساراتی که به ما زدند کمتر از خساراتی بود که ما به آنها زدیم.
نتانیاهو دو روز پیش اعلام کرد که ایران در حال آمادهسازی برای حمله به اسرائیل است و اسرائیل نیز برای مقابله با این حمله آماده میشود. آیا این ادعا را تأیید میکنید یا رد؟
من وارد جزئیات این مسئله نمیشوم، ولی ما همیشه آمادهایم که در مقابل اسرائیل پاسخ محکم بدهیم. اسرائیل موجودی است که آرامش را از منطقه گرفته. تا وقتی نتانیاهو بر سر کار است، حتی مردم ساکن در فلسطین هم آرامش نخواهند داشت. او برای منافع شخصی خود بحرانسازی میکند و هر روز نقطهای را بحرانی میسازد.
معاون اول رئیسجمهوری، دکتر محمد عرف، دیروز گفت که امکان مذاکره مستقیم با ایالات متحده آمریکا وجود دارد، مشروط بر آنکه منافع و مصالح کشور تأمین شود. آیا احتمال دارد بهزودی گفتوگوهای مستقیم میان تهران و واشنگتن آغاز شود؟ و این شروط دقیقاً چیست؟
مذاکره دو حالت دارد: گاهی کشوری میداند جنگ فایده ندارد و تصمیم میگیرد از راه مذاکره مسئله را حل کند، که این مفید است. گاهی هم مذاکره را بهانهای برای جنگ بعدی میکند، که این دغلکاری است. آمریکا باید تکلیف خود را روشن کند، چون همزمان که حرف از مذاکره میزند، از جنگ هم حرف میزند. اگر روزی بفهمد جنگ با ایران سودی ندارد و خسارتبار است، آن وقت مذاکره میتواند نتیجهبخش باشد. ایران هیچوقت مذاکره مفید را رد نمیکند، اما مذاکرهای که زمینه جنگ باشد ارزشی ندارد.
برخی معتقدند ایران برای تقویت روابط با کشورهای عربی، ناگزیر از رسیدن به توافق با ایالات متحده است. نظر شما در این باره چیست؟
ممکن است برخی کشورها اینطور فکر کنند، اما ما دلیل نداریم چنین فکری را بپذیریم. اگر کشوری بگوید یا باید تسلیم من شوی یا بجنگی، این چه ظرفیتی برای دوستی دارد؟ ما ایران را کشور مقتدری میدانیم و استقلال خود را معامله نمیکنیم. جهان به سمت چندجانبهگرایی میرود و آمریکا دیگر تصمیمگیر مطلق نیست. حتی کشورهای دوست آمریکا هم فقط به او تکیه نمیکنند و روابط خود را با چین، روسیه و ایران هم حفظ میکنند.
عربستان سعودی به یکی از بازیگران پرنفوذ منطقه تبدیل شده و شما در چین با این کشور توافقنامهای امضا کردید. وضعیت روابط فعلی چگونه است و چه چشماندازی برای همکاری وجود دارد؟
شروع خوبی با عربستان داشتیم. الان در همه موضوعات اتفاقنظر نداریم، ولی باید همکاری کنیم. معتقدم میتوانیم کارهای بیشتری را سامان دهیم و توافقنامه موجود بستری برای گسترش روابط است.
شما بهعنوان فردی میانهرو و کارشناس، اکنون دبیر شورای عالی امنیت ملی هستید. آیا برای حل برخی اختلافات با کشورهای عربی، از جمله عربستان، در پروندههایی مانند لبنان، سوریه و یمن برنامه مشخصی دارید؟
من طرفدار این هستم که بسیاری از مشکلات منطقه را از طریق گفتوگو با کشورهایی مثل عربستان و مصر حل کنیم. ممکن است اختلافنظر در روشها باشد، ولی این کشورها دوستان و برادران ما هستند و مذاکره راهحل است.
در جریان جنگ اخیر علیه ایران، نام شما و سخنرانیهای شجاعانهتان برجسته شد. حتی گفته شد که اسرائیل به شما پیشنهاد جدایی داده و تهدید به ترور کرده است. آیا این خبر صحت دارد؟
بله، ولی پاسخ ما روشن بود. آنچه مهم است این است که رهبر انقلاب، آیتالله خامنهای، با آرامش و شجاعت صحنه را مدیریت کردند. ایشان از روز اول تا پایان در صحنه بودند و نیروهای نظامی هم با اقتدار در کنارشان ایستادند. حتی وقتی فشارها زیاد بود، موشکها به سمت اسرائیل شلیک شد و این نشان داد که هم شجاعت و هم توان نظامی بالایی داریم.
و در پایان، آیا در این سفر با دبیرکل حزبالله، سید حسن نصرالله، دیدار داشتهاید؟
این اولین سفرم بعد از شهادت ایشان نیست، اما همیشه یادشان با من هست. شهادت ایشان تأثیر زیادی بر من گذاشت. حزبالله باعث افتخار مسلمانان است و مجاهدتهایش ماندگار خواهد ماند. باید قدر چنین شخصیتهایی را دانست، چون به آسانی تربیت نمیشوند. روحیه مجاهدت در حزبالله زنده است و این یک سرمایه برای آینده اسلام است.
از شما بابت این گفتوگوی اختصاصی سپاسگزاریم.
من هم از شما متشکرم.
