سرویس خبری ایران من: تنشهای بینالمللی پیرامون برنامه هستهای ایران وارد مرحله جدیدی شده است. پس از سالها تلاش برای حفظ توافق برجام، کشورهای اروپایی سرانجام تصمیم به فعالسازی مکانیزم بازگشت تحریمها گرفتهاند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که ایران از سال ۲۰۱۹ بهطور فزاینده از تعهدات برجامی خود فاصله گرفته و ذخایر اورانیوم غنیشدهاش را به سطوح بیسابقهای رسانده است.
جناب آقای الوئی آلفارو دِ آلبا
رئیس شورای امنیت سازمان ملل متحد
رونوشت:
عالیجناب خانم کایا کالاس
نماینده عالی و معاون رئیس اتحادیه اروپا
در مقام هماهنگکننده برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)
عالیجناب،
بر اساس بند ۱۱ قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد (۲۰۱۵) و هر یک در مقام ملی خود بهعنوان دولتهای مشارکتکننده در برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، فرانسه، آلمان و بریتانیا (موسوم به «تروئیکای اروپایی» یا E3) بدینوسیله شورای امنیت را مطلع میکنند که بر پایه شواهد روشن و مستند، ایران بهطور جدی از انجام تعهدات خود ذیل برجام سر باز زده است و از این رو روند موسوم به «مکانیزم بازگشت تحریمها» (snapback) را فعال میسازیم.
از سال ۲۰۱۹ تاکنون، ایران بهطور فزاینده و عامدانه اجرای تعهدات برجامی خود را متوقف کرده است. این اقدامات شامل انباشت ذخایر قابلتوجه اورانیوم با غنای بالا است؛ ذخایری که فاقد هرگونه توجیه معتبر غیرنظامی بوده و در نوع خود برای کشوری بدون برنامه سلاح هستهای بیسابقه محسوب میشود.
از سال ۲۰۱۹ تاکنون، تروئیکای اروپایی تلاشهای گسترده و حسننیتآمیزی برای حل موضوع عدم پایبندی ایران از طریق سازوکارهای پیشبینیشده در برجام و فراتر از آن انجام داده است.
اخیراً تروئیکا پیشنهاد داد در صورتی که ایران گامهای مشخصی برای رفع نگرانیهای فوری ما بردارد، تمدید مفاد قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت مورد توافق قرار گیرد. با این حال، ایران نه به تعهدات خود در قبال آژانس بینالمللی انرژی اتمی بازگشته و نه وارد مذاکراتی با هدف دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک قابلقبول شده است.
تروئیکا همچنان متعهد است از تمامی ابزارهای دیپلماتیک برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای استفاده کند. این تصمیم شامل فعالسازی مکانیزم بازگشت تحریمها از طریق این ابلاغیه نیز میشود. با وجود این، تعهد تروئیکا به راهحل دیپلماتیک همچنان ثابت و پایدار است. ما در چارچوب بند ۱۳ قطعنامه ۲۲۳۱، بهطور کامل از دوره ۳۰ روزه پس از این ابلاغ برای حل موضوع بهره خواهیم برد، از جمله برای گفتوگو پیرامون پیشنهاد تمدید مفاد قطعنامه.
عدم پایبندی ایران به تعهدات برجامی
بیش از شش سال است که ایران آشکارا اجرای تعهدات خود ذیل برجام را متوقف کرده است.
طبق گزارشهای مستمر مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی از ۲۰۱۵ تاکنون درباره اجرای تعهدات ایران، از ژوئیه ۲۰۱۹ روند عدم پایبندی و نقض تعهدات ایران بهطور فزاینده مستند شده است.
از سال ۲۰۱۹ ایران از جمله:
- از سقفهای پذیرفتهشده در برجام درباره اورانیوم غنیشده، آب سنگین و سانتریفیوژها فراتر رفت؛
- دسترسی آژانس برای راستیآزمایی و نظارت بر تعهدات برجامی را متوقف کرد؛
- اجرای داوطلبانه و تصویب پروتکل الحاقی به توافق جامع پادمان را کنار گذاشت.
این اقدامات در تضاد آشکار با تعهدات مندرج در ضمیمه اول برجام است.
بر اساس گزارشهای مدیرکل، مصادیق اصلی عدم پایبندی ایران به شرح زیر است:
۱. ایران بهطور چشمگیر از سقف مجاز ذخیره اورانیوم ۳۰۰ کیلوگرم UF6 با غنای حداکثر ۳/۶۷ درصد فراتر رفته است (نقض بندهای ۵۶ و ۵۷ ضمیمه اول برجام).
مقایسه:
۱.۱. گزارش آژانس ۱۱ نوامبر ۲۰۱۹: ذخیره اورانیوم غنیشده ۳۷۲/۳ کیلوگرم UF6 با غنای ۴/۵ درصد.
۱.۲. گزارش آژانس ۳۱ مه ۲۰۲۵: ذخیره اورانیوم غنیشده ۸۴۱۳/۳ کیلوگرم UF6 با غنای حداکثر ۶۰ درصد، شامل:
- ۵۵۰۸/۸ کیلوگرم UF6 با غنای حداکثر ۵ درصد،
- ۲۷۴/۵ کیلوگرم UF6 با غنای حداکثر ۲۰ درصد،
- ۴۰۸/۶ کیلوگرم UF6 با غنای حداکثر ۶۰ درصد.
این مقدار بیش از ۹ «مقدار مهم» (Significant Quantity) تعریفشده از سوی آژانس است؛ معیاری که نشان میدهد احتمال ساخت یک سلاح هستهای را نمیتوان منتفی دانست.
۲. ایران فعالیتهای ممنوع غنیسازی اورانیوم را در تأسیسات فردو از سر گرفت (نقض بند ۴۵ ضمیمه اول برجام).
- گزارش آژانس ۱۱ نوامبر ۲۰۱۹: ایران غنیسازی در فردو را از سر گرفته است.
- گزارش آژانس ۳۱ مه ۲۰۲۵: تغذیه دو آبشار IR-6 برای تولید UF6 با غنای ۶۰ درصد آغاز شده است.
۳. گزارش ۳۱ مه ۲۰۲۵ آژانس: ایران اجازه انجام فعالیتهای راستیآزمایی و نظارت برجامی را متوقف کرده است (نقض بند ۱۵ برجام).
۴. گزارش ۳۱ مه ۲۰۲۵ آژانس: ایران اجرای پروتکل الحاقی و کد اصلاحی ۳.۱ ترتیبات فرعی توافق پادمان را متوقف کرده است (نقض بند ۱۳ برجام).
۵. ایران از سقف ۱۳۰ تن آب سنگین فراتر رفته است (نقض بند ۱۴ ضمیمه اول برجام).
- گزارش آژانس ۱۱ نوامبر ۲۰۱۹: ذخایر ایران ۱۳۲/۷ تن بود.
- گزارش ۳۱ مه ۲۰۲۵: آژانس اعلام کرد بیش از چهار سال است که پیوستگی اطلاعات درباره ذخایر آب سنگین از دست رفته است.
۶. ایران از محدودیتهای تحقیق و توسعه هستهای نیز فراتر رفته است (نقض بندهای ۳۱ تا ۴۳ ضمیمه اول برجام و برنامه جداگانه تحقیق و توسعه).
- گزارش آژانس ۱۱ نوامبر ۲۰۱۹: چندین آبشار سانتریفیوژ پیشرفته نصب و با اورانیوم آزمایش شدند.
- گزارش آژانس ۳۱ مه ۲۰۲۵: انباشت اورانیوم با غنای حداکثر ۲ درصد در نطنز از طریق آبشارهای ۲۸ دستگاه IR-5 و آزمایش ۴۹ دستگاه IR-6.
۷. حتی پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵، آژانس پیوستگی اطلاعات درباره بخشهایی از برنامه ایران، از جمله تولید و موجودی سانتریفیوژها را از دست داده بود.
امروز، طبق گزارش ۳۱ مه ۲۰۲۵، آژانس قادر به تأیید ماهیت صرفاً صلحآمیز برنامه هستهای ایران نیست. همچنین، تا زمانی که ایران اجازه ازسرگیری بازرسیها از تأسیسات غنیسازی را ندهد، ظرفیت عملیاتی غنیسازی ایران قابلراستیآزمایی نخواهد بود.
انباشته شدن اورانیوم با غنای ۶۰ درصد هیچ توجیه غیرنظامی ندارد. گزارش آژانس در ۳۱ مه ۲۰۲۵ تأکید کرد ایران تنها کشوری در جهان است که بدون داشتن سلاح هستهای، اورانیوم با غنای ۶۰ درصد تولید و ذخیره میکند.
تلاشهای حسننیت تروئیکا
با وجود عدم پایبندی ایران، تروئیکا همواره تعهدات خود ذیل برجام را رعایت کرده است.
پس از خروج آمریکا از برجام در مه ۲۰۱۸، تروئیکا تلاش فراوانی برای حفظ توافق انجام داد. پس از اعلام ایران در مه ۲۰۱۹ مبنی بر توقف بخشی از تعهدات، تروئیکا کوشید تهران را به تغییر مسیر و بازگشت به تعهدات متقاعد کند.
در ۱۴ ژانویه ۲۰۲۰، تروئیکا سازوکار حلوفصل اختلاف (بند ۳۶ برجام) را فعال و موضوع را به کمیسیون مشترک ارجاع داد. این نخستینبار بود که چنین ارجاعی صورت میگرفت و نخستین بیانیه هماهنگکننده برجام برای تأیید رسمی این روند صادر شد.
متعاقب آن، کمیسیون مشترک بارها تشکیل جلسه داد و نگرانیها درباره پایبندی ایران بررسی شد. در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ مذاکرات جدی و فراگیری برگزار شد که میتوانست زمینه بازگشت آمریکا به برجام و رفع نقض تعهدات ایران را فراهم کند. اما ایران در دو نوبت، راهحلهای ارائهشده توسط هماهنگکننده برجام در مارس و اوت ۲۰۲۲ را رد کرد.
در یک سال گذشته، هفت دور نشست رسمی و وزارتی با ایران برگزار شد، از جمله در حمایت از گفتوگوهای مستقیم میان ایران و آمریکا؛ با این حال، ایران نگرانیهای ما را برطرف نکرد.
پس از این تلاشهای گسترده و با توجه به نزدیکشدن به پایان اعتبار مفاد قطعنامه ۲۲۳۱، تروئیکا تصمیم گرفت طبق بند ۱۱ این قطعنامه، موضوع عدم پایبندی جدی ایران را به شورای امنیت گزارش دهد و مکانیزم بازگشت تحریمها را فعال کند.
جمعبندی
تروئیکا بار دیگر بر تعهد پایدار خود به راهحل دیپلماتیک برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای تأکید میکند. ما در هیچ برنامهریزی یا اقدام نظامی علیه ایران مشارکت نداشتهایم.
جامعه جهانی با نگرانیهای جدی در خصوص نبود تضمینهای معتبر درباره ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران مواجه است. تروئیکا بهعنوان مشارکتکننده در برجام و در برابر جامعه جهانی، مسئولیت خود را ایفا میکند تا شورای امنیت بررسی موضوع عدم اشاعه در ایران را تا هر زمان لازم ادامه دهد.
بر همین اساس، تروئیکا بهطور رسمی شورای امنیت را از عدم پایبندی جدی ایران به تعهدات برجامی مطلع میکند و روند موسوم به مکانیزم بازگشت تحریمها را آغاز کرده است.
مطابق بند ۱۲ قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵)، اگر شورای امنیت ظرف ۳۰ روز از دریافت این اطلاعیه، قطعنامهای برای ادامه تعلیق تحریمها تصویب نکند، از نیمهشب به وقت گرینویچ در پایان روز سیام، تمامی مفاد قطعنامههای ۱۶۹۶ (۲۰۰۶)، ۱۷۳۷ (۲۰۰۶)، ۱۷۴۷ (۲۰۰۷)، ۱۸۰۳ (۲۰۰۸) و ۱۹۲۹ (۲۰۱۰) که طبق بند ۷ (الف) قطعنامه ۲۲۳۱ تعلیق شده بودند، بار دیگر به قوت خود بازمیگردند و در مقابل، تدابیر مندرج در بندهای ۷، ۸ و ۱۶ تا ۲۰ قطعنامه ۲۲۳۱ خاتمه مییابند.
بر اساس بند ۱۳ همان قطعنامه، تروئیکا همچنان تلاش خواهد کرد موضوع عدم پایبندی ایران را حلوفصل کند و اگر این موضوع پیش از پایان مهلت ۳۰ روزه حل شود، شورای امنیت را در جریان خواهد گذاشت.
از این رو، ما از ایران میخواهیم با دیپلماسی سازنده وارد عمل شود تا نگرانیها درباره برنامه هستهایاش برطرف گردد.
خواهشمندیم این نامه بهعنوان سند رسمی شورای امنیت منتشر شود.
عالیجناب، لطفاً عالیترین مراتب احترام ما را بپذیرید.
