سرویس خبری ایران من: در عصر دیجیتال، جوامع بشری با تحولات بنیادینی روبرو هستند که ساختار سنتی خانواده و روابط اجتماعی را تحت تأثیر قرار میدهد. این گزارش به بررسی چالشها و راهکارهای مواجهه با این تحولات در ایران میپردازد.
مهاجرت بزرگ تمدنی و تحول مفهوم خانواده
به گزارش ایران من از معاونت علمی، فناوری اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، خدیجه جدا در پنل تخصصی «مسائل نوپدید خانواده» که به همت کمیته زنان و خانواده دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام و مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران تدارک یافته بود، به تحولات بنیادین در حال وقوع در جهان امروز، اشاره کرد و گفت: ما در حال تجربه یک «مهاجرت بزرگ تمدنی» هستیم.
وی افزود: در این مهاجرت، نه صرفاً ابزار، بلکه زیستبوم جدیدی برای بشر ایجاد شده است؛ زیستبومی که مفاهیم بنیادین همچون خانواده در آن بازتعریف میشوند.
شکاف نسلی و گسست هستیشناختی
جدا با اشاره به شکاف عمیق بین نسلها در عصر دیجیتال تأکید کرد: آنچه پیش از این به عنوان شکاف نسلی شناخته میشد، امروزه به یک گسست هستیشناختی تبدیل شده است. نسل جدید در فضایی مرسوم به آنلایف (ترکیبی از زندگی آنلاین و آفلاین) رشد میکند؛ فضایی که در آن مرزهای بین جهان واقعی و مجازی به تدریج از بین میروند.
چالشهای سیاستگذاری و نقش ارزشها در فناوری
این مقام مسئول با بررسی دقیق نقاط ضعف سیاستگذاریهای موجود، دو چالش اساسی «مسئله عقبماندگی در قانونگذاری نسبت به سرعت پیشرفت فناوری» (یا همان «مسئله گامبرداری») و «خطای ناشی از تفکیک ارزشها از فناوری» را مورد توجه قرار داد و گفت: فناوری صرفاً یک ابزار خنثی نیست، بلکه حامل ارزشهای خاص خود است و طراحی الگوریتمها میتواند به طور مستقیم بر فرهنگ و تربیت نسل آینده تأثیر بگذارد.
چارچوب نوآورانه حکمرانی و اقدامات راهبردی
مشاور امور بانوان معاونت علمی در ادامه، چارچوبی نوآورانه برای حکمرانی در این حوزه پیشنهاد داد و گفت: این چارچوب بر سه اصل استوار است: ۱) حرکت از رویکرد تنظیمگری مستقیم دولت به سمت الگوی فراحاکمیت از طریق مشارکت دادن نهادهای صنعتی و مدنی؛ ۲) اتخاذ رویکرد حکمرانی پیشنگر با بهرهگیری از ابزارهایی مانند «سندباکسهای تنظیمگرانه» (فضاهای آزمایشی برای ارزیابی سیاستها)؛ و ۳) نهادینهسازی ارزشهای مطلوب در طراحی فناوری از طریق سیاستهای حمایتی و مشوقهای فناورانه.
وی سه اقدام راهبردی ملی برای تحقق این امر را «تأسیس مؤسسه ملی تلاقی علوم اجتماعی و محاسبات»، «تدوین لایحه جامع حقوق و تکالیف در زیستبوم دیجیتال» و «تشکیل شورای ملی حسابرسی الگوریتمی در حوزه اجتماعی» معرفی کرد.
جدا در پایان خاطرنشان کرد: راهکار آینده، نه مقاومت در برابر فناوری و نه تسلیم شدن در مقابل آن است، بلکه طراحی هوشمندانه نهادهایی است که بتوانند به تقویت و استحکام خانواده ایرانی در عصر دیجیتال کمک کنند.
