سرویس خبری ایران من: گفتوگوی پیشرو میان رئیسجمهور ایران و شبکه NBC News به بررسی مسائل کلیدی سیاست خارجی ایران میپردازد. محورهای اصلی شامل تحریمها، بازرسیهای هستهای، روابط ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مسئله سلاحهای کشتار جمعی، روابط با آمریکا و اسرائیل، و وضعیت منطقهای است. این متن تصویری روشن از مواضع ایران در قبال چالشهای بینالمللی و داخلی ارائه میدهد.
مجری: پیش از هر چیز، آقای رئیسجمهور، از وقتی که در اختیار ما گذاشتید سپاسگزارم. باید بپرسم، آیا حضور در ایالات متحده برای شما عجیب نیست؟ کشوری که کشورتان را بمباران کرده، و حالا شما اینجا هستید. این تجربه چه احساسی به شما میدهد؟
رئیسجمهور: بسمالله الرحمن الرحیم. ما بهمنظور شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل به اینجا آمدهایم، همان هدفی که سازمان ملل برای ایجاد فضای گفتوگو، همزیستی، جلوگیری از رفتارهای تهاجمی و جنایتکارانه و غلبه بر مشکلات و چالشها تشکیل شد. البته ما آمدهایم، اما متأسفانه شاهد تحقق این اهداف نیستیم. با این حال، حضور در این عرصه بهتر از غیبت است.
مجری: متوجه شدم. بیایید سراغ خبر اصلی امروز برویم و درباره بازگشت احتمالی تحریمها صحبت کنیم. چرا ایران به بازرسان سازمان ملل اجازه نمیدهد تمام تأسیسات هستهای بمبارانشده را بازرسی کنند؟
رئیسجمهور: این روایتی است که آنها برای شما بیان کردهاند. ما با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در چارچوب مشخصی به توافق رسیدهایم و در قالب توافقی که با تروئیکای اروپایی داشتیم، برای بازسازی اعتماد، همکاری با آژانس و فراهم کردن فرصت لازم برای بازرسیها و دسترسی به مواد غنیشده اقدام کردهایم. ما در همه این چارچوبها آمادهایم به تعهداتمان پایبند باشیم. این آمریکاست که نمیخواهد وارد این چارچوب شود و نمیخواهد در مسیر صلح و ثبات حرکت کند. آمریکا پیشتر نیز بهسادگی توافق برجام را نقض کرد.
مجری: اما صریح بگویید؛ آیا کشور شما اجازه خواهد داد تمام بازرسان سازمان ملل به همه تأسیسات هستهای بمبارانشده دسترسی پیدا کنند؟
رئیسجمهور: این موضوع پیشتر مطرح شد، زمانی که قرار بود مکانیزم ماشه به تعویق بیفتد. قرار بود بازرسیها آغاز شوند، اما متأسفانه آنها نخواستند وارد این مسیر شوند.
مجری: اگر رأیگیری به نفع شما پیش نرود و تحریمها بازگردند، آیا ورود بازرسان سازمان ملل به ایران ممنوع خواهد شد؟
رئیسجمهور: حالا که دروغ میگویند ما اجازه بازرسی تأسیسات هستهای را نمیدهیم، چگونه تصور میکنند بعد از اجرای مکانیزم ماشه چنین امکانی فراهم خواهد شد؟ ما در چارچوب قوانین بینالمللی و معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) که عضو آن هستیم، بازرسیها را پذیرفتهایم. اما آنها نخواستند بر اساس این چارچوب عمل کنند. در منطقه، اسرائیل شش کشور یا بیشتر را به میل خود بمباران کرده و مورد تحسین قرار گرفته است، اما ما هدف تحریمها قرار گرفتهایم. این چیزی جز منطق زور و قدرت عریان نیست.
مجری: آقای رئیسجمهور، نمیدانم گزارش امروز را دیدهاید یا نه؛ واشنگتن پست تصویری ماهوارهای از کوه «پیکاکس» منتشر کرده و مدعی است که ایران هماکنون یک تأسیسات هستهای مخفی دیگر در آنجا میسازد. پاسخ شما چیست؟
رئیسجمهور: اگر ادعای آنها صحیح باشد، ما بهتازگی با آژانس به توافق رسیدهایم و آنها میتوانند بیایند و بازرسی حضوری انجام دهند. ارائه ادعاهایی صرفاً بر اساس تصاویر ماهوارهای، واقعیتساز نیست. مگر نه این که انجام بازرسیهای حضوری و در محل، آسانتر و قابلاعتمادتر است؟ اما آنها میخواهند روایتی بسازند تا جهان باور کند که ما در مسیر تسلیحاتی شدن قرار داریم و به دنبال سلاح هستهای هستیم. ما بارها و بارها اعلام کردهایم که به دنبال سلاح هستهای نیستیم. باید این را به چه زبانی به دنیا بگوییم؟ این تصویری است که آنها میخواهند بسازند و آن را بهعنوان واقعیت به جهانیان تحمیل کنند. این امر کاملاً نادرست است. ما در پی تغییر این معادلات هستیم.
مجری: شما به سلاح هستهای اشاره کردید. حدود ۹۰۰ پوند اورانیوم غنیشده که بهطور علنی گزارش نشده است، اکنون کجاست؟
رئیسجمهور: این موضوع چندان پیچیده نیست. بازرسان آژانس میتوانند بیایند، بازرسیهای لازم را انجام دهند، سایتهای مورد نظر را بررسی کنند و همه موارد را تأیید کنند. ما تحت سختگیرانهترین رژیمهای بازرسی قرار داشتیم. متأسفانه، نهادهای بینالمللی وظیفه خود را بهدرستی انجام ندادند. با این حال، بازرسی و تأیید کار دشواری نیست. چرا از فرصت حضور در محل برای انجام این کار استفاده نمیکنند؟
مجری: بازرسان قبل از جنگ ۱۲ روزه بهصراحت گفتند که از دسترسی به برخی نقاط منع شدهاند. آیا چنین اتفاقی در ایران نیفتاده است؟
رئیسجمهور: باید میان رویدادها تمایز قائل شد. مجلس ایران در واکنش به برخی اقدامات، قوانینی را تصویب کرد. ما با تروئیکای اروپایی و دولت ترامپ به توافقی رسیدیم که بر اساس آن، بازرسیها انجام شود و همزمان، گفتوگوها و مذاکرات ادامه یابد تا زمان کافی برای حل مسائل باقیمانده فراهم شود. هدف نهایی این است که به نقطهای برسیم که مکانیزم ماشه برای همیشه حذف شود، به شکلی که همه طرفها راضی باشند.
مجری: لطفاً برای بینندگان آمریکایی توضیح دهید؛ گزارشها میگویند اورانیوم غنیشده شما ۶۰ درصد است، در حالی که برای مصارف غیرنظامی تنها ۳/۵ درصد نیاز است. چرا اورانیوم تا ۶۰ درصد غنی شده که بسیار نزدیکتر به سطح تسلیحاتی است؟
رئیسجمهور: مسئله واضح است. همه این موارد در توافقی قید شده بود که در دوره نخست ترامپ نقض شد. همه امضاکنندگان تعهداتی داشتند و ما به تمام تعهداتمان بهطور کامل و قابلراستیآزمایی عمل کردیم. وقتی آمریکا از توافق خارج شد، کشورهای اروپایی نیز عملاً کنار کشیدند. شرکتهایی که وارد ایران شده بودند و مشارکتهایی تشکیل داده بودند، کشور را ترک کردند. ما از چارچوبهای مالی و تجاری بینالمللی کنار گذاشته شدیم. این به معنای اثبات حرکت ما به سمت تسلیحاتی شدن نبود. رهبر ایران فتوایی صادر کرده و بارها تأکید کرده است که دستیابی به سلاح هستهای و هرگونه سلاح کشتار جمعی از نظر شرعی حرام است. این موضوع ریشه در باورهای ایدئولوژیک ما دارد و تغییرناپذیر است. بنابراین، هیچ مانعی برای همکاری کامل ما با آژانس وجود ندارد.
مجری: ترامپ میگوید ایران اینهمه نفت دارد، چرا به دنبال انرژی هستهای است؟ پاسخ شما چیست؟
رئیسجمهور: انرژی هستهای فقط برای ساخت سلاح نیست. در پزشکی، در حوزه تشخیص و تصویربرداری که رشته تخصصی من است، به انرژی هستهای نیاز داریم. در بخشهای صنعتی و کشاورزی نیز به این فناوری نیازمندیم. چرا باید از حق دسترسی به فناوری بومی محروم شویم؟ آنها با دروغ میخواهند دنیا را متقاعد کنند که ما به دنبال سلاح هستهای هستیم، در حالی که عضو NPT بودهایم و تحت سختگیرانهترین بازرسیهای آژانس قرار داشتهایم. چرا نمیخواهند در این مسیر با ما همکاری کنند؟
مجری: همانطور که احتمالاً میدانید، فردا اسرائیل و آمریکا در کاخ سفید دیدار خواهند کرد. با توجه به گزارشی که درباره آن تأسیسات هستهای مخفی منتشر شده، آیا نگران هستید که جنگ بیشتری به ایران کشیده شود؟
رئیسجمهور: ببینید، ما از جنگ نمیترسیم، اما به دنبال آن هم نیستیم. رئیسجمهور ترامپ گفته بود که دولتش برای برقراری صلح آمده است، اما مسیری که در پیش گرفتهاند، آتش جنگ را به سراسر منطقه خواهد کشاند. این موضوع فقط به انجام یک عملیات هوایی با صد هواپیما و بمباران چند هدف خلاصه نمیشود. انکارناپذیر است که اکنون وحدتی بیسابقه میان کشورهای منطقه، بهویژه کشورهای اسلامی، شکل گرفته است. نمیتوان موجودیتی به نام اسرائیل ایجاد کرد و سرزمین گروهی از مردم را محاصره کرد، آنها را از دسترسی به غذا، دارو و ابتداییترین نیازهای یک زندگی شرافتمندانه محروم ساخت. چرا چنین رفتاری مجاز شمرده میشود و اساسیترین حقوق انسانی از آنها سلب میگردد؟ این چه جهانی است؟ این چه قوانین بینالمللیای است؟ چرا ما نمیتوانیم مطابق همان قوانین بینالمللی به حقوق خود دست یابیم، درست همانطور که دیگران بدون مانع به حقوق خود دسترسی دارند؟
مجری: از پاسخ شما سپاسگزارم، آقای رئیسجمهور. اجازه بدهید سؤال را به شکل دیگری مطرح کنم: آیا ایران برای جنگ بیشتری آماده میشود؟
رئیسجمهور: ما هرگز جنگی را آغاز نکردهایم و هرگز هم آغازگر جنگ نخواهیم بود. اما اگر کسی به ما حمله کند، تمام توان خود را به کار خواهیم گرفت تا پاسخی قاطع بدهیم. قطعاً هر روز توانمندیهای خود را تقویت میکنیم تا از هرگونه تجاوز جلوگیری کنیم. میدانید چرا در غزه هر روز فلسطینیان بیدفاع هدف بمباران قرار میگیرند؟ چون قدرت دفاع از خود را ندارند. بیش از ۶۵ هزار غیرنظامی بیگناه، از جمله مردان، زنان و کودکان، در حال مرگ از گرسنگی هستند. نزدیک به دو سال است که زیر بمباران قرار دارند. این رفتارها بر اساس کدام چارچوب انسانی یا کدام قانون بینالمللی مجاز شمرده میشود؟ ما صرفاً به دنبال حقوق مشروع خود مطابق قوانین بینالمللی هستیم، اما به اموری متهم میشویم که هرگز مرتکب نشدهایم. آیا این چیزی جز «قانون جنگل» است؟
مجری: مرا به جنگ ۱۲ روزه برگردانید. بهعنوان رئیسجمهور، چه احساسی داشتید وقتی دیدید کشورتان بمباران میشود، دانشمندان برجستهتان کشته میشوند و فرماندهان ارشد نظامیتان ترور میگردند؟
رئیسجمهور: طبیعی است که وقتی نیمهشب فرماندهان نخبه ما را هدف قرار میدهند، جهان در سکوت تماشا میکند. و بدتر از آن، برخی کشورها تنها از این تجاوز غیرقانونی دفاع میکنند. مردم بیگناه تنها دعا میکنند که حقوق بشر و قوانین بینالمللی به یاریشان برسد. یک شب دانشمندان ما را ترور کردند. گناه آنها چه بود؟ فقط به این دلیل که شاید روزی به دستیابی ایران به سلاح هستهای کمک کنند؟ این هیچ پایه منطقی ندارد. در کجای جهان کسی شهروند و نخبه علمی کشور دیگری را صرفاً به گمان اینکه شاید روزی به ساخت سلاح کمک کند، ترور میکند؟ غیرقابل تصور است. رفتار تهاجمی و غیرقابل توجیه اسرائیل، نفرتی بیسابقه را در سراسر جهان برانگیخته است.
مجری: به «جنگ ناعادلانه» اشاره کردید. آیا از اینکه هیچیک از متحدانتان، از جمله روسیه، به دفاع از شما برنخاستند، شخصاً ناراحت شدید؟
رئیسجمهور: در زندگی و بر اساس باور و ایدئولوژی ما، تکیهگاه و پشتیبان ما خداوند و مردممان هستند. ما به حمایت فرد، دولت یا کشور خاصی تکیه نمیکنیم. خواهان روابط سالم با جهان هستیم، اما اگر کسی به یاری ما نیاید، تسلیم نخواهیم شد. ما توانمندیم. انسجام و وحدتی که در میان مردممان ایجاد شده، در نتیجه تجاوزات غیرقانونی اسرائیل، بیش از پیش تقویت شده است. ما کاملاً قادر به دفاع از خود هستیم و این موضوع ربطی به نوع تسلیحاتی که در اختیار داریم ندارد. اگر مردم به ظرفیت خود ایمان داشته باشند و ما با عدالت، انصاف و مهربانی با آنها رفتار کنیم، این احساس متقابل بهترین سپر دفاعی خواهد بود.
مجری: میدانم که شما در برخی بمبارانها زخمی شدید. میتوانید برای بینندگان آمریکایی توضیح دهید که دقیقاً چه اتفاقی برایتان افتاد؟
رئیسجمهور: این نیز از همان رفتارهای کاملاً غیرقانونی و غیراخلاقی است، اما به آنها اجازه داده شد که چنین کنند. ما را هدف قرار دادند چون میخواستند مانند دیگران، ما را نیز به شهادت برسانند. ما از مرگ و شهادت نمیترسیم. زندگی خود را کردهایم و تا توانستهایم در خدمت کشور بودهایم. تنها خواهان زندگی در صلح و ثبات با منطقه و جهان هستیم. اما اسرائیل به اشتباه گمان میکند که همه دشمن او هستند، در حالی که رفتارهایش نشان داده که خود خطرناکترین دشمن همگان است. آنها مردم را از سرزمینهایشان میرانند، کودکان و خانوادهها را از گرسنگی میکشند و جهان در سکوت نظاره میکند.
مجری: شما اشاره کردید که پزشک هستید. پس بگذارید بهعنوان یک پزشک بپرسم؛ دقیقاً کجا زخمی شدید؟ گزارشهایی وجود دارد که میگوید پای شما آسیب دیده است. آیا جای زخمی دارید که بتوانید نشان دهید؟
رئیسجمهور: موضوع خاصی نبود. فقط یک هماتوم در ناحیه زانو ایجاد شده بود. مایع و خون اضافی را تخلیه کردیم و بعد از آن بهبود یافتم.
مجری: آیا در آن لحظه برای جانتان ترسیدید؟
رئیسجمهور: آنها مکانی را که ما در آن کار میکردیم، با ۱۵ نوع مهمات مختلف هدف قرار دادند تا نابودش کنند و با خاک یکسان کنند. اگر ادعایشان این است که هدفشان تأسیسات هستهای ما بوده، پس چرا غیرنظامیان بیگناه را ترور و بمباران کردند؟ اگر آمریکا واقعاً نمیخواهد ما تأسیسات هستهای داشته باشیم، همان اهداف را بمباران میکرد. پس چرا مردم ما را میکشد؟ چرا ما را تحت سختترین تحریمها قرار داده و مردممان را آزار میدهد؟ آمریکا بدون هیچ دلیلی و بهطور ناعادلانه از رفتار اسرائیل در منطقه حمایت میکند. اما ما راه خودمان را پیدا خواهیم کرد و مشکلاتمان را حل خواهیم کرد. جهان فقط محدود به آمریکا و دوستانش نیست.
مجری: روشن است که یک نقص اطلاعاتی وجود داشته است. آیا معتقدید بازرسان سازمان ملل، همانطور که در ایران ادعا شده، عامل اسرائیل هستند؟
رئیسجمهور: بدون تردید در حوزه اطلاعاتی ضعفهایی داشتیم. اما این چگونه اتفاق افتاد؟ نمیتوانیم با قطعیت بگوییم که فرد یا افراد مشخصی مقصر بودند. درباره بازرسانی که اشاره کردید، بخشی از اطلاعات درباره دانشمندان هستهایمان شاید از طریق ابزارهای فناورانه و الکترونیکی به دست آمده باشد، اما تکمیل این تصویر برای دشمن خارجی تنها با جاسوسی انسانی ممکن بوده است. اگر ما عضو رسمی و معتبر آژانس بینالمللی انرژی اتمی و عضو معتبر پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای هستیم، آن سازمانها نباید اجازه میدادند هیچ کشوری تأسیساتی را که تحت نظارت آنهاست هدف قرار دهد. اما هیچ محکومیتی صورت نگرفت.
مجری: بنابراین شما به بازرسان سازمان ملل اعتماد ندارید؟ میخواهم این نکته را روشن کنم.
رئیسجمهور: بیاعتمادی موضوع دیگری است. ما در این چارچوب زندگی میکنیم و ناچاریم به برخی مسائل تن بدهیم. چرا امروز اینجا هستیم؟ آمدهایم تا ببینیم آیا میتوانیم با برخی طرفها به تفاهمی مشترک برسیم و به یکدیگر کمک کنیم تا جهانی بسازیم که در هشتادمین سالگرد سازمان ملل، بر پایه شعار «وحدت، پیشرفت از طریق وحدت» بنا شود. اما متأسفانه برخی قدرتها کشورها را از هم میپاشند، حقوق بشر و کرامت انسانی را پایمال میکنند و در عین حال میگویند ما صلح و ثبات میآوریم. این واقعاً عجیب است.
مجری: درباره حقوق بشر صحبت کردید. برخی میگویند پس از بمبارانها تا ۲۱ هزار نفر در ایران بازداشت شدند. پاسخ شما چیست؟
رئیسجمهور: عدد مشخصی در ذهن ندارم چون رسیدگی به این امور بر عهده قوه قضائیه است. اما همانطور که پیشتر گفتید، ضعفهای اطلاعاتی وجود داشت و دشمن خارجی احتمالاً توانسته برخی افراد داخلی را با پاداشهای مالی یا انگیزههای دیگر فریب دهد. تا جایی که توانستیم با این موضوع برخورد کردیم. اما ارقامی مانند ۲۱ هزار یا ۲۵ هزار نفر را بسیار بعید میدانم که دقیق باشد.
مجری: درباره سفر شما و دلیل حضورتان صحبت کردیم. اروپاییها از شما خواستهاند با آمریکاییها مذاکره کنید. آیا توانستهاید مذاکرهای داشته باشید؟ آیا گفتوگویی با آمریکاییها انجام دادهاید؟
رئیسجمهور: قرار بود وزیر امور خارجه ما با همتایان خود دیدار کند، اما پیش از آنکه به این مرحله برسیم، به ما گفتند برای نشستن پای میز مذاکره باید این شروط را بپذیریم. چنین کاری معنای واقعی گفتوگو و مذاکره را از بین میبرد، چون دیگر قرار است درباره چه موضوعی مذاکره کنیم؟ آمریکا که خود را رهبر دموکراسی و آزادی میداند، به تعداد زیادی از اعضای هیئت ما ویزا نداد و از ورود آنها جلوگیری کرد. حتی اجازه ندادند در همان محل اقامت سالهای گذشته که به ساختمان سازمان ملل نزدیکتر بود، اسکان یابیم. به شرکتکنندگان ایرانی اجازه ندادند در محدودههای معین این منطقه آزادانه تردد کنند یا با همتایان خود از کشورهای مختلف دیدارهای حضوری داشته باشند. در عین حال، در رسانههایشان مدام تکرار میکنند که ایران به دنبال ایجاد بیثباتی است و آتش اختلاف را شعلهور میسازد. اما ما هرگز در برابر زورگویی تسلیم نخواهیم شد و کرامت خود را با پذیرش امور مغایر با قوانین و هنجارهای بینالمللی معامله نمیکنیم.
مجری: یعنی در طول برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل هیچ ارتباطی بین دو کشور برقرار نشد؟
رئیسجمهور: وزیر امور خارجه ما با آقای ویتکاف تماسهای تلفنی داشته و از طریق واسطهها نیز ارتباطهایی برقرار شده است. اما من شخصاً چیز معناداری نداشتم. با فرانسه و اروپاییها به نوعی جمعبندی یا شبهتوافق رسیدیم که چند بار رد شد. چند بار هم جلسات برنامهریزی شد. در دو مورد با اروپاییها به توافق رسیدیم، اما آمریکا در هر دو مورد این توافقها را رد کرد. بنابراین این آمریکاست که مانع شکلگیری توافق میشود. آنها مدام ادعا میکنند که ایران به دنبال داشتن تأسیسات مخفی است، در حالی که در دنیای امروز چنین ادعایی مضحک است. اما آنها نمیخواهند اجازه دهند به آن مرحله برسیم.
مجری: شما از تأسیسات مخفی نام بردید. اگر چنین تأسیساتی وجود ندارد، پس اینها چه هستند؟
رئیسجمهور: موضوع پیچیدهای نیست. ما به آنها گفتیم میتوانند بیایند و بازرسی کنند. چرا دوباره مکانیسم ماشه را مطرح میسازند؟ به صراحت و روشنی به آنها گفتیم این کار ساده است؛ گرفتن عکس بدون هیچ مدرک پشتوانهای کار دشواری نیست. بیایید و حضوراً در محل بازرسی کنید، در هر زمانی که تعیین میکنید. وقتی میتوانند چنین کنند و ما مانع بازرسی حضوری نشدهایم، چرا چنین ادعاهایی مطرح میکنند؟ اگر واقعاً حسن نیت داشتند، میتوانستند اجرای مکانیسم ماشه را سه یا چهار ماه به تعویق بیندازند. اگر در این مدت به توافق نرسیدیم، سپس آن را اجرا کنند. اما آنها با تصویرسازیهای خیالی، ما را چیزی معرفی میکنند که نیستیم.
مجری: همانطور که الان روبهروی هم نشستهایم، آیا حاضرید همینگونه مقابل رئیسجمهور ترامپ بنشینید و مذاکره کنید؟
رئیسجمهور: مشکل در اصل نشستن و گفتوگوی حضوری نیست. رئیسجمهور ترامپ میگوید ایران نباید به توانایی دستیابی به سلاح هستهای برسد. ما قطعاً آمادهایم و کاملاً موافقیم. ما نمیخواهیم به چنین هدفی دست یابیم. باید دیوار بیاعتمادی فرو بریزد تا مطمئن شویم طرف مقابل صادق است و بتوانیم از ابتدا تا انتها همه مشکلات را حل کنیم. مدیریت صحیح مذاکره این نیست که همه مسائل را یکجا حل کنیم، بلکه باید از یکی دو موضوع اصلی آغاز کرد، اعتماد ایجاد کرد و سپس به موضوعات بعدی پرداخت. ما با آمریکا بر سر اصلاح برجام به توافق رسیدیم و هر بار تمام تعهداتمان را بهطور کامل و به تأیید آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجرا کردیم.
مجری: میخواهم روشن باشد. آیا شما حاضر میشوید با رئیسجمهور ترامپ دیدار کنید؟
رئیسجمهور: تا زمانی که انتظار رئیسجمهور ترامپ محقق نشود، چنین دیداری معنا ندارد. او تنها کافی است یک دستور صادر کند و ما اجرای آن را ببینیم؛ آنگاه قطعاً آماده گفتوگو خواهیم بود.
مجری: منظورتان از آن دستور چیست؟
رئیسجمهور: همان دستوری که میگوید ایران به هیچ وجه نباید به سلاح هستهای دسترسی پیدا کند و در مقابل تحریمها لغو شود و راه برای سرمایهگذاری و تجارت بینالمللی باز گردد. البته ما مایل و آمادهایم که چنین کنیم.
مجری: بنابراین شما رسماً اعلام میکنید که برای دیدار با آمریکا، هرگونه غنیسازی بیشتر اورانیوم یا حرکت به سمت سلاح هستهای را کنار خواهید گذاشت؟
رئیسجمهور: قطعاً چنین میکنیم، چون از ابتدا قصد ما همین بوده است. هرگز قصد ما دستیابی به سلاح هستهای نبوده است. وقتی میگوییم به دنبال سلاح هستهای نیستیم، واقعاً چنین است و همواره با همه نهادهای بینالمللی همکاری کردهایم و خواهیم کرد تا این موضوع راستیآزمایی شود.
مجری: در روحیه دیپلماسی، آیا پیامی برای بنیامین نتانیاهو دارید؟
رئیسجمهور: نتانیاهو نیازی به پیام ندارد. در چشم جهانیان و در نگاه دیوان کیفری بینالمللی، او به خاطر رفتارها و جنایتهایش محکوم شده است. کودکان چه کردهاند که او آنها را از غذا، آب، دارو و شیر خشک محروم کرده است؟ چه نوع انسانیتی در این جهان ساختهایم که در برابر دیدگان همه کشورها، مردان و زنان، پیر و جوان، همگی بیتمایز کشته میشوند؟ آنهایی هم که با سلاح کشته نمیشوند، از گرسنگی میمیرند و خانههایشان بر سرشان ویران میشود. با چنین موجودی چگونه میتوان گفتوگو کرد؟ اگر نتانیاهو واقعاً تظاهر میکند که انسان شریفی است، باید به ابتداییترین اصول رفتار انسانی بازگردد.
مجری: رابطه کنونی ایران با حماس را چگونه توصیف میکنید؟
رئیسجمهور: ما رابطه ویژهای نداریم. از حق گروهی از مردم دفاع میکنیم. فراموش نکنید که حماس با رأی مردم غزه انتخاب شد. انکارناپذیر است که مردم آن منطقه دههها در محاصره بودهاند، بهطور غیرقانونی از خانههایشان رانده شدهاند و بیتمایز کشته شدهاند. بنابراین آنها حماس را بهعنوان رهبر برگزیدند تا مشکلات و شرایط ظالمانهشان را حل کند. در شرایطی که قرار داشتند، واکنشی به اقدامات اسرائیل نشان دادند. حالا که اسرائیل اقداماتی انجام داده است، پس باید علیه همانها پاسخ دهد. چرا به شکلی نامتناسب و بیتمایز پاسخ میدهد؟
مجری: آقای رئیسجمهور، پوزش میخواهم. ترجمه در میانه پاسخ شما قطع شد. اجازه بدهید اگر ممکن است از جایی که متوقف شدیم ادامه دهید، شاید یک دقیقه پیش، اگر به خاطر دارید.
رئیسجمهور: من بهعنوان یک پزشک، وقتی بیماری را معاینه میکنم، علائم را در نظر میگیرم اما از آنها برای یافتن ریشه بیماری استفاده میکنم. آنچه شما بهعنوان گروههای منطقهای مانند حزبالله یا دیگران یاد میکنید که در برابر ظلم اسرائیل مبارزه میکنند، کافی نیست که صرفاً برچسب «تروریست» به آنها بزنیم. ریشه این بیماری منطقهای این است که مردم دههها بهطور غیرقانونی و غیراخلاقی از خانههایشان رانده شدهاند، بیتمایز کشته شدهاند و از ابتداییترین حقوق انسانی محروم ماندهاند. طبیعی است که هر انسانی با اندک کرامت و امید، نهایت تلاش خود را برای واکنش به این ظلمها انجام دهد. اما اگر این ظلمها برداشته شود و رفتار انسانی واقعی تحقق یابد، چنین گروههایی اصلاً شکل نمیگیرند. آنچه امروز در منطقه وجود دارد، رفتار غیرانسانی و غیرقانونی اسرائیل است؛ نه فقط در غزه، بلکه در لبنان، سوریه و یمن نیز.
مجری: آیا ایران همچنان از نظر مالی از حماس حمایت میکند؟
رئیسجمهور: ایران مانند هر کشور دیگری در جهان آماده است که همچنان کمکهای بشردوستانه را به هر فرد نیازمندی در منطقه و جهان ارائه دهد. اما اگر کسی بخواهد چیزی را که در واقعیت وجود ندارد به این موضوع نسبت دهد، مشکل خود اوست. در سراسر جهان کمکها به سوی غزه روانه میشود؛ اینها کمکهای انسانی هستند. هر انسان نیازمندی که باشد، ما قطعاً تمام تلاشمان را میکنیم تا به او یاری برسانیم. البته توان و امکانات ما گسترده نیست، زیرا خودمان تحت فشار هستیم و مانند برخی کشورهای دیگر ظرفیتهای وسیعی نداریم. اما تا آنجا که در توانمان است، آمادهایم به هر فرد نیازمندی در جهان کمک کنیم.
مجری: شما و دیگر کشورها ممکن است درباره علت آغاز جنگ ۱۲ روزه اختلافنظر داشته باشید، اما با توجه به همه مرگها و ویرانیهایی که در ایران رخ داد، آیا بابت همکاری نکردن بیشتر با بازرسان سازمان ملل احساس پشیمانی نمیکنید؟
رئیسجمهور: این اسرائیل بود که تجاوز را آغاز کرد. طبق قوانین و چارچوبهای بینالمللی، آژانس به ایران میآمد و بازرسیها را انجام میداد. آیا اسرائیل وکیل رسمی جهان و نهادهای بینالمللی است؟ پرسش اینجاست: چرا آژانس اسرائیل را محکوم نمیکند؟ جایگاه اسرائیل در برخی سازمانهای بینالمللی کجاست؟ اسرائیل اکنون در مرکز توجه نهادهایی مانند دیوان کیفری بینالمللی قرار دارد، بهخاطر رفتارهایش محکوم شده و حتی حکم بازداشت برایش صادر شده است. اما آمریکا همان افرادی را که آن رأی حقوقی و حکم بازداشت را صادر کردهاند، تحریم میکند. حقیقت جهان متأسفانه همان چیزی شده که آمریکا و اسرائیل میخواهند؛ هر چه بخواهند اجرا میکنند. اسرائیل خود تصمیم میگیرد، کسی را به دروغ متهم میکند، قاضی و هیئت منصفه میشود و حکم را در هر جای دنیا اجرا میکند. این چه چارچوب حقوقی است؟
مجری: اما بازرسان سازمان ملل علناً اعلام کردند که شما همکاری کامل نکردهاید و دسترسی آنها محدود شده است.
رئیسجمهور: دقیقاً. جلوگیری از چه چیزی؟ محروم کردن از دسترسی به کجا؟ نه بنا به گفته خودمان، بلکه بر اساس نظر همه کارشناسان مستقل در جهان، ما تحت سختگیرانهترین رژیم بازرسی تاریخ بودهایم. اما حتی اگر فرض کنیم این دروغی که رسانهها منتشر کردهاند درست باشد، آیا اسرائیل کلانتر آژانس بینالمللی انرژی اتمی است که چنین تجاوز خونینی کند و غیرنظامیان، فرماندهان نظامی، دانشمندان و نخبهترین افراد ما را هدف قرار دهد؟ اسرائیل در کدام چارچوبی قرار دارد که میتواند آزادانه مردان، زنان، کودکان، مراکز رسانهای و بیمارستانها را بمباران کند؟
مجری: آن کتابی که در دست دارید چیست؟
رئیسجمهور: این کتابی است که غیرنظامیان بیگناه شهید شده در حمله اسرائیل را نشان میدهد. این ایران است.
مجری: چه بر سر مردمی آمد که در ایران کشته شدند؟
رئیسجمهور: همانطور که اشاره کردید، وقتی گفتید اینها مقامات نظامی بودند، من نمیتوانم درک کنم کسانی را که همواره شعار حقوق بشر، دموکراسی و هنجارهای بینالمللی سر میدهند. این شعارها با واقعیت تطابق ندارد. اگر واقعاً هدف جلوگیری از دستیابی ما به توان هستهای بود ــ که از ابتدا چنین هدفی نداشتیم ــ چرا فقط همان تأسیسات را هدف نگرفتند؟ کدام نهاد حقوقی بینالمللی به آنها مجوز چنین کاری را داده بود؟ اما فرض کنیم من بهعنوان یک فرد به جرم یا فعالیتی متهم باشم. آیا این به کسی حق میدهد که خانهام، همسرم، دخترم و نوههایم را هدف قرار دهد؟ چون در ذهنشان من مجرم هستم؟ آیا این رفتار انسانی و کرامت انسانی است؟ چگونه میتوان با چنین موجوداتی سخن گفت؟
مجری: بهعنوان یک رهبر، چگونه در این شرایط به مردم ایران امید میدهید؟ شما همچنان درگیر تنش با کشورهای مختلف هستید، مشکلات اقتصادی دارید و خودتان هم به مشکلات آب در ایران اشاره کردید. تحریمها همچنان برقرار است. چگونه به مردم امید میدهید؟
رئیسجمهور: هنگامی که مسئولیت را بر عهده گرفتم، نخستین و صادقانهترین شعارم ایجاد وحدت و انسجام داخلی و بینالمللی و برقراری روابط برادرانه با کشورهای همسایه بود. اکنون وحدت و انسجام در کشور بیشتر شده است. مردم ما پیشتر اختلافنظرهای گستردهای داشتند، اما این تجاوز غیرقانونی ۱۲ روزه انسجام ما را افزایش داد. همین مردم، بیش از ۵۰ درصد کسانی که در نظرسنجیها پاسخ دادهاند، معتقدند باید به دنبال سلاح هستهای باشیم تا از تجاوزهای غیرقانونی آینده جلوگیری کنیم. بنابراین واقعیت این است که ایرانیان عادی آمادهاند سختیها را تحمل کنند تا مانع حملات بعدی به تمامیت ارضی کشور شوند. همه کشورهای منطقه در طول جنگ ۱۲ روزه، اسرائیل را محکوم کردند و اعلام کردند که حاضرند به ما کمک کنند. این روابط هر روز بیشتر تقویت میشود. البته مشکلاتی داریم و این انکارناپذیر است، اما هیچ مشکلی در جهان وجود ندارد که راهحلی برای آن نباشد. هر مشکلی راهحل ویژه خود را دارد و از طریق همکاری صادقانه و شفاف میتوان بر آن غلبه کرد. با هدایت و درایت رهبر معظم، باور دارم که بر سختترین چالشها نیز غلبه خواهیم کرد.
مجری: آقای رئیسجمهور، میخواهم مطمئن شوم که درست متوجه شدهام. آیا شما میگویید وظیفه خود میدانید که پیگیری دستیابی ایران به سلاح هستهای را ادامه دهید تا خواست مردم محقق شود؟
رئیسجمهور: این برخلاف باور، ایمان و ایدئولوژی ماست؛ نه فقط برای ما، بلکه برای هر ملت و هر موجود انسانی. هیچکس نباید به چنین سلاحهای مخرب و غیرانسانی دسترسی داشته باشد. این باور بنیادی ماست و تغییرناپذیر است.
مجری: هفته گذشته سومین سالگرد مرگ مهسا امینی در بازداشت پلیس اخلاق ایران بود. دلیل بازداشت او قانون حجاب و الزام زنان به پوشیدن حجاب در انظار عمومی بود. آن زمان شما علناً علیه آنچه رخ داد موضع گرفتید. اکنون دیدگاهتان درباره لزوم حجاب برای زنان چیست؟
رئیسجمهور: موضع من تغییری نکرده است. من همان انسان با همان باورها و ایدئولوژیها هستم. انسانها حق انتخاب دارند و نوع مدیریت و نظارتی که در کشور ما در آن زمان بر این موضوع خاص اعمال شد، مناسب نبود. بخشی از مشکل این بود که مدیریت درستی بر مسائل داخلی و اجرا نداشتیم. اما بخش دیگر آن نیز این است که جهان در موضوع ایران همهچیز را بزرگنمایی میکند. همانطور که گفتید، من در سخنرانیهایم در مساجد و مکانهای مختلف صریحاً گفتم که این اتفاق نباید رخ میداد. اما انکارناپذیر است که رفتار جهان پس از آن مرگ چگونه بود؛ اروپا و آمریکا، حتی ایالات متحده در کنگره قانونی تصویب کرد. واقعاً یک جان انسانی برای شما چنین ارزشی دارد؟ البته هر جان انسانی بیبها است، اما این رفتارها با بقیه عملکردشان همخوانی ندارد. هر روز صدها نفر در لبنان، غزه، سراسر فلسطین، یمن و سوریه کشته میشوند و هیچ واکنشی دیده نمیشود. چرا؟ آیا آنها انسانهای درجه دوم هستند؟ کاری که آمریکا و اروپاییها کردند، تصویری نادرست ارائه داد. ما بیتردید با آنچه رخ داد مخالفیم و قلبمان دردمند است. اما آنها موضوع را بیش از حد بزرگ کردند و برای اهداف خودشان زیر ذرهبین بردند.
مجری: آخرین پرسش من از شما، آقای رئیسجمهور. میدانم کمی انگلیسی صحبت میکنید و در ایالات متحده تحصیل کردهاید. آیا پیامی دارید که به زبان انگلیسی برای مردم آمریکا بیان کنید؟
رئیسجمهور: در این لحظه چیزی به ذهنم نمیرسد، دلیلش این است که احساسات بسیار عمیقی دارم که میخواهم به همه، از جمله مردم آمریکا، منتقل کنم. بیشتر دانشی که در انگلیسی دارم مربوط به اصطلاحات علمی، پزشکی، تشخیصی و اصطلاحات قلب و عروق است. بنابراین نمیتوانم آن احساسات عمیق را به شکل شایسته و محترمانهای به زبان انگلیسی بیان کنم.
مجری: پس بگذارید پرسشی ساده برای آمریکاییها در خانه مطرح کنم. آیا ایران خواهان جنگ بیشتری است؟
رئیسجمهور: ما نمیخواهیم آمریکا منابع مالیاتی و حاصل دسترنج شهروندانش را به خاورمیانه بیاورد و جایگاه و ارزشهای شهروندان آمریکایی را به خطر بیندازد و اجازه دهد که رفتار آپارتایدگونه در منطقه شکل بگیرد. منابع مردم آمریکا باید برای صلح و ثبات در سراسر جهان بهکار گرفته شود.
مجری: آقای رئیسجمهور، از وقتی که در اختیار ما گذاشتید سپاسگزارم.
رئیسجمهور: من هم سپاسگزارم. برای شما و همه مردم ایالات متحده بهترینها را آرزو میکنم. خداوند همه شما را حفظ کند.
