سرویس خبری ایران من: بازداشت و محکومیت کامران حکمتی، شهروند ۷۰ ساله ایرانی-آمریکایی و یهودی، در ایران به دلیل سفری ۱۳ سال پیش به اسرائیل، بار دیگر توجهات را به وضعیت شهروندان دوتابعیتی و سیاستهای جمهوری اسلامی در قبال آنها جلب کرده است. این پرونده با توجه به وضعیت جسمانی وخیم آقای حکمتی و سابقه استفاده ایران از بازداشت اتباع خارجی به عنوان اهرم سیاسی، ابعاد پیچیدهای یافته و نگرانیهای بینالمللی را برانگیخته است.
خانوادهٔ کامران حکمتـی، شهروند ایرانیـآمریکایی یهودی ساکن نیویورک، اعلام کردند که جمهوری اسلامی ایران او را بهدلیل سفری که سیزده سال پیش برای برگزاری مراسم «بارمیتصوا» پسرش به اسرائیل انجام داده بود، به زندان محکوم کرده است.
جزئیات بازداشت و محکومیت
به گفتهٔ خانواده، حکمتـی، جواهرفروشی ۷۰ ساله، اردیبهشت امسال برای دیداری کوتاه به ایران سفر کرد اما از تیرماه در زندان اوین تهران نگهداری میشود. اعضای خانواده که بهدلیل نگرانی از اقدام تلافیجویانهٔ حکومت ایران نخواستند نامشان فاش شود، گفتند او پس از بازداشت، بدون امکان تماس آزاد و با دسترسی محدود به خانواده در حبس مانده است.
دادگاه انقلاب اسلامی در اواخر مرداد، بر پایهٔ قانونی که سفر اتباع ایرانی به اسرائیل را ممنوع میکند، او را به چهار سال زندان محکوم کرد. حکمتـی که تابعیت دوگانهٔ ایرانی و آمریکایی دارد، در ایران به دنیا آمده و در سیزدهسالگی به ایالات متحده مهاجرت کرده است. او برای دیدار بستگانش با گذرنامهٔ ایرانی وارد کشور شد، زیرا قوانین ایران شهروندان خود را موظف میکند با گذرنامهٔ ایرانی سفر کنند و تابعیت دوگانه را به رسمیت نمیشناسد.
خانواده میگویند در شهریور امسال، قوهٔ قضائیهٔ ایران مجازات سفر به اسرائیل را به دو سال زندان کاهش داد و در نتیجه، حکم حکمتـی نیز به نصف تقلیل یافت. نام او و جزئیات حکم تا پیش از این گزارش، در رسانهها منتشر نشده بود.
درخواست خانواده و وضعیت سلامت
بنا بر گفتهٔ بستگان، وکیل خانواده درخواست تجدیدنظر کرده اما هنوز تاریخ برگزاری دادگاه مشخص نشده است. آنان ابراز امیدواری کردند که با توجه به وضعیت جسمی و شرایط انسانی، حکومت ایران او را آزاد کند. حکمتـی هیچ فعالیت سیاسی نداشته، سفرش به اسرائیل صرفاً جنبهٔ شخصی داشته و اکنون درگیر مبارزه با سرطان پیشرفتهٔ مثانه است.
کامران حکمتـی مالک یک جواهرفروشی در منطقهٔ الماسفروشانِ منهتن و ساکن منطقهٔ گرِیتنِک در لانگآیلند است؛ منطقهای که جمعیت قابلتوجهی از یهودیان ایرانیـآمریکایی در آن زندگی میکنند. خانوادهاش میگویند او به خانوادهاش دلبسته است، از وقتگذرانی با چهار فرزند و نخستین نوهاش لذت میبرد، در کنیسهٔ محلی فعالیت دارد و عشق و علاقهٔ عمیقی به فرهنگ ایرانی نشان میدهد.
شهره نوفر، یکی از بستگان او در کالیفرنیا، در گفتوگویی تلفنی گفت: «کامران همیشه محور خانواده بود؛ همواره کنار همسر، فرزندان و همهٔ بستگانش میایستاد، حتی در ایران هم به دیگران کمک میکرد. واقعاً تلخ و تناقضآمیز است که کشوری که آنقدر دوستش داشت و برایش تلاش میکرد، حالا او را زندانی کرده است.»
سابقه و واکنشهای بینالمللی
نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد از اظهار نظر دربارهٔ این پرونده خودداری کرده است.
گروههای حقوق بشری و بستگان زندانیان میگویند ایران در حال حاضر دستکم چهار شهروند آمریکایی را در بازداشت نگه میدارد: کامران حکمتـی، روزنامهنگار رضا ولیزاده و دو زن که نام آنها هنوز علنی نشده است.
وزارت خارجهٔ ایالات متحده نیز با استناد به ملاحظات امنیتی و حفظ حریم خصوصی اعلام کرده نمیتواند دربارهٔ پروندههای فردی یا شمار دقیق آمریکاییهای زندانی در ایران توضیح دهد. این وزارتخانه در بیانیهای تأکید کرده که واشنگتن همچنان با متحدان و شرکای خود برای پیگیری «این پرونده و دیگر موارد بازداشتهای ناعادلانه در ایران» در ارتباط است.
در این بیانیه آمده است: «رژیم ایران سابقهای طولانی در بازداشت غیرقانونی و ناعادلانهٔ شهروندان سایر کشورها دارد. ایران باید فوراً این افراد را آزاد کند.»
ایران در سالهای گذشته بارها اتباع خارجی یا دارندگان تابعیت دوگانه را بازداشت کرده و از آنها بهعنوان اهرم سیاسی برای تبادل زندانیان یا آزادسازی داراییهای بلوکهشده استفاده کرده است. با این حال، پروندهٔ کامران حکمتـی نخستین مورد شناختهشده در سالهای اخیر است که یک شهروند ایرانیـآمریکایی یهودی بهدلیل سفر شخصی به اسرائیل هدف قرار گرفته است.
سیامک نمازی، شهروند ایرانیـآمریکایی و زندانی پیشین در ایران که در سال ۲۰۲۳ در چارچوب توافقی با دولت بایدن آزاد شد، گفت: «بازداشت ناعادلانهٔ آقای حکمتـی و افرادی مانند او بار دیگر بیدلیل موجب افزایش تنش میان تهران، واشنگتن و تلآویو میشود.»
پیشینه سفر و بازداشت
به گفتهٔ خانواده، حکمتـی طی سالهای گذشته چندینبار بهتنهایی یا همراه همسر و فرزندانش به ایران سفر کرده و هرگز با مشکلی مواجه نشده بود، تا اینکه در اردیبهشت امسال ـ همزمان با اوجگیری تنش میان ایران و اسرائیل پیش از حملات نظامی ـ اوضاع تغییر کرد.
اعضای خانواده میگویند مأموران امنیتی هنگام خروج از فرودگاه بینالمللی تهران او را متوقف کردند، گذرنامهاش را ضبط و تلفن همراه و حسابهای شبکههای اجتماعیاش را بازرسی کردند.
در دو ماه بعد، مأموران اطلاعاتی چندینبار از او بازجویی کردند؛ در حالی که در خانهٔ یکی از بستگانش در تهران اقامت داشت و از خروجش جلوگیری میشد. به گفتهٔ خانواده، اوایل تیرماه و اندکی پس از آتشبس ایران و اسرائیل که با میانجیگری آمریکا برقرار شد، مأموران امنیتی به خانه یورش بردند و او را بازداشت کردند.
بستگان حکمتـی میگویند او در اواخر مرداد، بدون دسترسی به وکیل محاکمه و محکوم شد و خانواده تنها پس از صدور حکم توانستند برایش وکیل بگیرند.
مقامهای ایرانی، از جمله رئیسجمهور مسعود پزشکیان، سالهاست ایرانیان مقیم خارج را ـ بهویژه از میان اقلیتهای دینی و قومی ـ به سفر به کشور بدون واهمه دعوت میکنند. پزشکیان در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل در شهریورماه نیز بر همین پیام تأکید کرده بود.
پرونده کامران حکمتی نمادی از خطراتی است که شهروندان دوتابعیتی، به ویژه آنهایی که با اسرائیل ارتباط دارند، هنگام سفر به ایران با آن مواجه میشوند. این بازداشت نه تنها زندگی یک فرد و خانوادهاش را تحت تأثیر قرار داده، بلکه تنشهای دیپلماتیک را تشدید کرده و به نگرانیهای حقوق بشری دامن میزند. جامعه جهانی و نهادهای حقوق بشری همچنان خواستار شفافیت و آزادی فوری او هستند تا عدالت و انسانیت در این پرونده رعایت شود.
