سرویس خبری ایران من: تحولات اخیر در پرونده هستهای ایران بار دیگر تنشهای دیپلماتیک میان تهران و غرب را در کانون توجه قرار داده است. همزمان با حضور رئیسجمهور ایران در مجمع عمومی سازمان ملل، رهبر جمهوری اسلامی هرگونه مذاکره مستقیم با آمریکا را رد کرد. این موضعگیری، در بحبوحه تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت تحریمها، پیامدهای مهمی برای آینده روابط ایران و قدرتهای جهانی دارد.
رد مذاکره مستقیم با آمریکا
آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، روز سهشنبه صریحاً اعلام کرد که مذاکره مستقیم با ایالات متحده درباره برنامه هستهای ایران منتفی است.
این موضعگیری در حالی مطرح شد که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، برای شرکت در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک سفر کرده است. تحلیلگران معتقدند این سخنان میتواند تلاشهای احتمالی دولت برای باز کردن باب گفتوگو با آمریکا را عملاً متوقف کند.
خامنهای این اظهارات را در سخنرانیای که بهطور زنده از تلویزیون دولتی پخش شد بیان کرد. این سخنان بلافاصله پس از آن بود که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با همتایان اروپایی خود دیدار کرد تا از بازگشت تحریمهای هستهای که قرار است از روز یکشنبه برقرار شود جلوگیری کند.
رایزنیهای دیپلماتیک در نیویورک
یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، اعلام کرد دیپلماتهای ارشد آلمان، بریتانیا و فرانسه روز سهشنبه در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل آخرین مذاکرات را با عباس عراقچی انجام دادند تا شاید پیش از موعد بازگشت تحریمها در ۲۸ سپتامبر راهی برای توافق پیدا کنند.
بیانیهای که از سوی وزارت خارجه ایران منتشر شد این دیدار را تأیید کرد. در این نشست، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز حضور داشت.
وادفول در گفتوگو با خبرگزاری آلمانی dpa تأکید کرده است که «شانس دستیابی به راهحل دیپلماتیک پیش از بازگشت خودکار تحریمها بسیار اندک است». او افزود: «ایران سالهاست تعهدات خود در چارچوب توافق هستهای وین را رعایت نکرده است.» منظور او توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان ایران و قدرتهای جهانی بود.
او همچنین گفت: «ما در برابر این رفتار واکنش لازم را نشان دادهایم و سازوکار موسوم به اسنپبک را فعال کردهایم. بر اساس این سازوکار، تحریمهای بینالمللی علیه ایران در پایان این هفته دوباره برقرار خواهد شد.»
با این حال، وادفول تأکید کرد سه کشور اروپایی موسوم به E3 حتی پس از بازگشت تحریمها نیز مذاکرات با ایران را ادامه خواهند داد.
دیدار با مدیرکل آژانس و توافقات اخیر
در همین حال، عراقچی روز دوشنبه در نیویورک با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیدار کرد.
اوایل سپتامبر، ایران و آژانس با میانجیگری مصر توافقی امضا کردند که زمینه را برای ازسرگیری همکاریها فراهم میکند؛ از جمله درخصوص بازگشایی بازرسیها از تأسیسات هستهای ایران.
پیشتر در دوم ژوئیه، مسعود پزشکیان قانونی را که مجلس ایران تصویب کرده بود امضا کرد. این قانون تمام همکاریهای ایران با آژانس را تعلیق میکند. اقدام یادشده پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ماه ژوئن صورت گرفت؛ جنگی که طی آن اسرائیل و آمریکا تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار دادند.
ایران همواره تأکید کرده است که برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز دارد، اما کشورهای غربی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر این باورند که تهران تا سال ۲۰۰۳ یک برنامه فعال تسلیحات هستهای داشته است.
روند بازگشت تحریمها و پیامدها
فرانسه، آلمان و بریتانیا در پایان اوت روند بازگرداندن تحریمها علیه ایران را آغاز کردند. این روند که در توافق هستهای ۲۰۱۵ با عنوان «اسنپبک» پیشبینی شده، به گونهای طراحی شده است که در شورای امنیت سازمان ملل قابل وتو نباشد و ظرف یک ماه اجرایی شود.
با آغاز این روند، مهلتی ۳۰ روزه تعیین شد تا در صورت نرسیدن به توافق دیپلماتیک میان ایران و غرب، تحریمها بهطور خودکار بازگردد.
کشورهای اروپایی اعلام کردهاند در صورتی که ایران مذاکرات مستقیم با آمریکا درباره برنامه هستهای را از سر بگیرد، دسترسی بازرسان سازمان ملل به تأسیسات هستهای را بپذیرد و درباره بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا که آژانس گزارش کرده است توضیح دهد، آمادهاند این مهلت را تمدید کنند.
چنانچه توافقی در هفته جاری به دست نیاید، تحریمها در ۲۸ سپتامبر بهطور خودکار فعال خواهد شد. این تحریمها بار دیگر داراییهای خارجی ایران را مسدود میکند، معاملات تسلیحاتی با تهران را متوقف میسازد و توسعه برنامه موشکهای بالستیک ایران را هدف قرار میدهد. به این ترتیب فشار اقتصادی بر کشوری که هماکنون نیز با بحران شدید اقتصادی مواجه است، افزایش خواهد یافت.
