سرویس خبری ایران من: بازسازی تأسیسات موشکی ایران پس از حملات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه، به موضوعی کلیدی در تحولات امنیتی منطقه بدل شده است. تصاویر ماهوارهای و تحلیلهای کارشناسی نشان میدهد ایران در حال بازسازی زیرساختهای موشکی خود است، اما کمبود تجهیزاتی مهم همچون همزنهای سیارهای چالشی اساسی برای ادامه این روند محسوب میشود.
آغاز بازسازی تأسیسات موشکی ایران
ایران بازسازی تأسیسات موشکی هدف قرارگرفته توسط اسرائیل را آغاز کرده است، اما کارشناسان میگویند یک مؤلفه کلیدی همچنان غایب است
تصاویر ماهوارهای بررسیشده توسط خبرگزاری آسوشیتدپرس نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران بازسازی تأسیسات تولید موشک را که در جریان جنگ ۱۲ روزه ماه ژوئن هدف حمله اسرائیل قرار گرفتند، آغاز کرده است. با این حال، به نظر میرسد یک بخش حیاتی هنوز در اختیار تهران نیست: دستگاههای بزرگ همزن که برای تولید سوخت جامد موشکها ضروریاند.
احیای این برنامه برای ایران اهمیتی اساسی دارد؛ مقامات این کشور معتقدند احتمال وقوع دور تازهای از جنگ با اسرائیل وجود دارد. موشکها در شرایطی که سامانههای پدافند هوایی ایران طی جنگ اخیر به شدت آسیب دید، از معدود ابزارهای بازدارندگی باقیمانده به شمار میآیند. تهران نیز بارها تأکید کرده توان موشکی هیچگاه موضوع مذاکره با غرب نخواهد بود.
کارشناسان موشکی به آسوشیتدپرس گفتهاند دستیابی به همزنهای سیارهای برای ایران هدفی کلیدی است، بهویژه با توجه به احتمال بازگشت تحریمهای سازمان ملل در اواخر ماه جاری. این تحریمها توسعه برنامه موشکی را نیز شامل خواهد شد. در همین حال، قرار است مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز چهارشنبه در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند.
اهمیت همزنهای سیارهای و نقش احتمالی چین
همزنهای سیارهای تیغههایی دارند که همانند حرکت سیارهها بهدور یک نقطه مرکزی میچرخند و در مقایسه با تجهیزات مشابه اختلاط یکنواختتری ایجاد میکنند. مقامهای آمریکایی و کارشناسان میگویند ایران در گذشته مواد اولیه سوخت موشکی و قطعات دیگر را از چین تهیه کرده و ممکن است این دستگاهها را نیز از همان کشور بخرد.
سام لِیر، پژوهشگر مرکز جیمز مارتین برای مطالعات منع اشاعه که سایتهای موشکی ایران را بررسی کرده، تأکید کرد: «اگر دوباره به تجهیزات کلیدی مانند همزنهای سیارهای دست یابند، زیرساخت لازم همچنان وجود دارد و آماده فعالیت مجدد خواهد بود.» هیأت نمایندگی ایران در سازمان ملل تاکنون به پرسشها درباره بازسازی برنامه موشکی پاسخی نداده است.
حملات اسرائیل و تأثیر آن بر ذخایر موشکی ایران
موشکهای سوخت جامد به دلیل آمادهسازی سریعتر نسبت به موشکهای سوخت مایع مزیت دارند؛ سوخت مایع باید درست پیش از پرتاب تزریق شود، در حالیکه موشکهای سوخت جامد بلافاصله قابل شلیک هستند. همین ویژگی میتواند تفاوت میان شلیک موفق یا نابودی موشک در سکوی پرتاب باشد؛ وضعیتی که در جنگ اخیر با اسرائیل رخ داد.
ایران دارای پایگاههای تولید موشک سوخت جامد در خُجیر و پارچین در نزدیکی تهران و نیز در شاهرود، در ۳۵۰ کیلومتری شمالشرق پایتخت است. این سایتها حتی پیش از جنگ اخیر نیز در اکتبر ۲۰۲۴ هدف حملات اسرائیل قرار گرفته بودند.
کارشناسان میگویند حملات ماه ژوئن اسرائیل عمدتاً متوجه ساختمانهایی بود که همزنها در آنها نگهداری میشدند؛ تجهیزاتی که برای ترکیب یکنواخت سوخت ضروری است. همچنین برخی کارخانههای تولیدی هدف قرار گرفتند که احتمالاً قابلیت ساخت همزنها را داشتند.
تصاویر ماهوارهای شرکت پلنت لبز (Planet Labs PBC) در ماه جاری، بازسازی و فعالیتهای عمرانی در تأسیسات پارچین و شاهرود را تأیید میکند. به گفته سام لِیر، در پارچین ساختمانهای مربوط به اختلاط سوخت در حال تعمیر است و در شاهرود نیز بازسازی مشابهی جریان دارد.
اندیشکده «مؤسسه یهودی امنیت ملی آمریکا» در واشنگتن گزارش داده ایران در طول جنگ ۱۲ روزه ۵۷۴ موشک بالستیک به سوی اسرائیل شلیک کرد. این اندیشکده همچنین گفت ایران در دو تبادل آتش پیش از جنگ ۳۳۰ موشک دیگر پرتاب کرده بود. ارتش اسرائیل پیشتر شمار کل زرادخانه ایران را حدود ۲۵۰۰ موشک برآورد کرده بود؛ بدین معنا که بیش از یکسوم ذخایر ایران در این درگیریها مصرف شد.
کارل پارکین، پژوهشگر مرکز جیمز مارتین، یادآور شد ایران پیش از جنگ در مسیر تولید بیش از ۲۰۰ موشک سوخت جامد در ماه قرار داشت؛ موضوعی که اسرائیل را به هدف گرفتن تأسیسات موشکی سوق داد. او گفت: «هدفگیری اسرائیل نشان میدهد آنها فرایند اختلاط سوخت را گلوگاه اصلی تولید موشک ایران میدانستند. اگر ایران بتواند بر این محدودیت غلبه کند، ظرفیت تولید انبوه دوباره فراهم خواهد شد.»
ارتش اسرائیل از اظهارنظر در اینباره خودداری کرده است. در مقابل، عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع ایران، اخیراً مدعی شد تهران اکنون به موشکهای جدیدی با کلاهکهای پیشرفتهتر دست یافته است. او در ۲۲ اوت گفت: «جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل برخی از اولویتهای ما را تغییر داده است. اکنون تمرکز ما بر تولید تجهیزات نظامی با دقت بالاتر و توان عملیاتی بیشتر است.»
آینده برنامه موشکی ایران و نگرانیهای جهانی
ایران ممکن است برای تأمین همزنهای سیارهای و مواد شیمیایی تولید سوخت جامد به چین تکیه کند.
این مواد شیمیایی احتمالاً عامل انفجار گستردهای در آوریل بودند که به کشته شدن دستکم ۷۰ نفر در یکی از بنادر ایران انجامید. تهران هنوز توضیحی رسمی درباره این حادثه نداده است؛ حادثهای که همزمان با مذاکرات دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی در عمان بر سر برنامه هستهای رخ داد.
چند روز بعد، وزارت خارجه آمریکا شرکتهای چینی را به دلیل تأمین «مواد اولیه پیشران موشک بالستیک» برای ایران تحریم کرد. در همین حال، گفته میشود سپاه پاسداران یک همزن سیارهای را به تأسیسات زیرزمینی ساخت موشک در نزدیکی شهر مصیاف سوریه، ۱۷۰ کیلومتری شمال دمشق و نزدیک مرز لبنان منتقل کرده است. تصاویری که ارتش اسرائیل چند ماه پس از حمله سپتامبر ۲۰۲۴ به این مرکز منتشر کرد، دستگاهی مشابه همزنهای ساخت چین را نشان میداد.
اوایل ماه جاری، رئیسجمهور ایران و فرماندهان نظامی برای شرکت در رژه روز پیروزی به پکن سفر کردند. دولت ایران جزئیاتی از گفتوگوی مسعود پزشکیان با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، منتشر نکرد و رسانههای دولتی چین نیز اشارهای به درخواست کمک از سوی تهران نداشتند.
وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسش آسوشیتدپرس اعلام کرد: «پکن مایل است همچنان از نفوذ خود برای کمک به صلح و ثبات در خاورمیانه بهره گیرد.» این وزارتخانه همچنین افزود: «چین از ایران در حفاظت از حاکمیت ملی، امنیت و کرامت خود حمایت میکند، اما در عین حال به شدت نسبت به تشدید تنشها در منطقه نگران است.»
جان کاساپوغلو، پژوهشگر ارشد اندیشکده هادسون در واشنگتن، نوشت چین میتواند علاوه بر این تجهیزات، سامانههای هدایت و ریزپردازندهها را نیز در اختیار ایران قرار دهد. او هشدار داد: «اگر ایران از روابط خود با چین برای تقویت تواناییهای نظامی مخرب بهره گیرد، جنگ ۱۲ روزه صرفاً یک مانع موقت برای حکومت ایران خواهد بود، نه یک شکست تعیینکننده.»
سام لِیر، تحلیلگر مرکز جیمز مارتین، در پایان تأکید کرد: «اگر ایران تولید موشک را به سطح پیش از جنگ بازگرداند، تعداد بالای موشکها مقابله اسرائیل برای نابودسازی پیشدستانه یا رهگیری آنها را دشوار خواهد کرد. ایران آشکارا سرمایهگذاری وسیعی بر برنامه موشکی انجام داده و به نظر نمیرسد هیچگاه حاضر به مذاکره درباره آن شود.»
