سرویس خبری ایران من: تنشهای دیپلماتیک بین ایران و قدرتهای غربی بار دیگر به نقطه بحرانی رسیده است. پس از سالها مذاکره و تلاش برای احیای برجام، اکنون اروپاییها تصمیم به فعالسازی سازوکار بازگشت خودکار تحریمها گرفتهاند که میتواند عواقب جدی برای منطقه و روابط بینالمللی داشته باشد.
اعلام فعالسازی سازوکار بازگشت خودکار
فرانسه، آلمان و بریتانیا روز پنجشنبه با ارسال نامهای رسمی به اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد اعلام کردند که روند فعالسازی سازوکار موسوم به «بازگشت خودکار» (Snapback) را برای بازگرداندن تحریمهای لغوشده سازمان ملل علیه ایران آغاز کردهاند؛ تحریمهایی که در چارچوب توافق هستهای برجام در سال ۲۰۱۵ تعلیق شده بود. این تصمیم را دو دیپلمات اروپایی تأیید کردهاند.
در این نامه تأکید شده است که در طول ۳۰ روز آینده ــ پیش از آنکه بازگشت تحریمها بهطور رسمی اعمال شود ــ سه کشور اروپایی آمادهاند با ایران بر سر توافقی جدید وارد گفتوگو شوند تا از اجرای کامل این روند جلوگیری شود.
پیامدها و واکنشهای متقابل
بر اساس سازوکار «بازگشت خودکار»، تمامی تحریمهای شورای امنیت که ذیل برجام لغو شده بودند، دوباره برقرار خواهند شد. این اقدام فشار اقتصادی بر ایران را افزایش خواهد داد و انتظار میرود با واکنش متقابل تهران روبهرو شود. مقامهای ایرانی پیشتر هشدار داده بودند که در صورت فعال شدن این سازوکار، ایران ممکن است از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) خارج شود. وزارت خارجه آمریکا در واکنش به این تحولات از هرگونه اظهارنظر خودداری کرده است.
شکست مذاکرات اخیر
سه کشور اروپایی پیشتر تا پایان ماه اوت به ایران فرصت داده بودند تا اقداماتی برای جلوگیری از اجرای این سازوکار انجام دهد. آنها از تهران خواسته بودند مذاکرات هستهای با ایالات متحده را از سر بگیرد، دسترسی کامل بازرسان سازمان ملل به تأسیسات هستهای را فراهم کند و درباره میزان اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی پس از حملات آمریکا و اسرائیل شفافسازی داشته باشد.
با وجود این، نشست روز سهشنبه در ژنو میان دیپلماتهای ارشد ایران و نمایندگان اروپایی بدون نتیجه پایان یافت. به گفته یک منبع آگاه، هیأت ایرانی «هیچ پیشنهاد مشخص و عملی ارائه نکرد» و هرگونه تمدید مهلت برای جلوگیری از آغاز «بازگشت خودکار» را رد کرد.
موضعگیری دیپلماتیک و واکنشها
یک روز بعد، وزرای خارجه فرانسه، آلمان و بریتانیا همراه با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در گفتوگویی با وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، اعلام کردند که تصمیم به فعالسازی سازوکار گرفتهاند. سه منبع آگاه این خبر را مستقیماً به پایگاه خبری آکسیوس تأیید کردهاند.
یکی از دیپلماتهای اروپایی در توضیح این اقدام گفت: «رهبران اروپا معتقدند ایران سالهاست بهطور آشکار تعهدات خود ذیل توافق هستهای ۲۰۱۵ را نقض کرده، بدون آنکه گامی جدی و ملموس برای اصلاح این وضعیت برداشته باشد.»
در واکنش، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، در گفتوگو با تلویزیون دولتی هشدار داد که در صورت اجرایی شدن «بازگشت خودکار»، ایران دست به اقدامات متقابل خواهد زد؛ از جمله تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA).
مقامهای تهران همچنین منطق اقدام اروپاییها را زیر سؤال برده و تأکید کردهاند که ایران نباید به دلیل مذاکره نکردن با آمریکا یا پایبند نبودن به توافقی که واشنگتن پیشتر از آن خارج شد ــ و حتی در جریان گفتوگوهای گذشته دست به حملات علیه ایران زد ــ مورد مجازات قرار گیرد.
طبق رویه شورای امنیت، روند فعالسازی «بازگشت خودکار» ۳۰ روز به طول میانجامد. سه کشور اروپایی امیدوارند این روند پیش از آنکه روسیه در ماه اکتبر ریاست دورهای شورای امنیت را بر عهده گیرد، به نتیجه برسد.
با این حال، یکی از دیپلماتهای اروپایی تأکید کرده است: «آغاز روند بازگشت خودکار به معنای پایان دیپلماسی نیست. ما همچنان در هفتههای پیش رو تا پیش از اجرایی شدن تحریمها آماده گفتوگو با ایران خواهیم بود.»
